Afganistan’da Taliban yönetimi, ülkeyi Orta Çağ karanlığına götürecek adımlar attı. Köleliğin açıkça yer aldığı düzenlemelerde, toplum dört sınıfa ayrılırken muhaliflere ölüm cezası, vatandaşlara ise 'günah' gerekçesiyle cezalandırma yetkisi tanındı. Kız çocuklarının eğitimi yasaklanırken, şiddet ve ihbar zorunluluğu da ceza hukukuna dahil edildi.
Açıklanan düzenlemeler, ceza hukukunun dini kimlik, mezhep, cinsiyet ve toplumsal statüye göre farklı biçimlerde işletilecek.
CEZA HUKUKUNDA 'KÖLELİK' AÇIKÇA YER ALDI
Afganistanlı insan hakları örgütü Rawadari’nin aktardığı rapora göre, yeni düzenlemelerin tamamı geniş tepki toplarken, en dikkat çekici başlıklardan biri köleliğin ceza hukukunda açık biçimde yer alması oldu. Metinde “efendi” ve “köle” kavramları sıkça kullanılırken, kölelerin cezalandırılması yetkisinin doğrudan “efendilerine” bırakıldığı ifade ediliyor.
TOPLUM DÖRT SINIFA AYRILDI
Taliban, toplumu dört ayrı sosyal sınıfa ayırdığını belirtiyor. Bu sınıflar; din alimleri, seçkinler, orta sınıf ve alt sınıf olarak sıralanıyor. Yasaya göre uygulanacak cezanın türü ve ağırlığı, kişinin ait olduğu sosyal statüye göre değişiyor.
Buna göre bir suç din alimi tarafından işlendiğinde yalnızca uyarı verilmesi öngörülüyor. Seçkinler için mahkemeye çağrı ve uyarı yeterli görülürken, orta sınıf için hapis cezası uygulanacağı belirtiliyor. Alt sınıfa mensup kişiler için ise hapis cezasına ek olarak bedensel cezalar gündeme geliyor.
MUHALİFLERE ÖLÜM CEZASI YETKİSİ
Yeni ceza kanunları Taliban mahkemelerine, muhalifler ve eleştirmenler hakkında ölüm cezası kararı verme yetkisi tanıyor. “İsyancı” olarak tanımlanan kişilerin kamuya zarar verdiği ve bu zararın ancak öldürülmeleriyle ortadan kaldırılabileceği savunuluyor.
İHBAR ETMEYENE DE CEZA
Muhalifleri yetkililere bildirmeyen kişiler için de hapis cezası öngörülüyor. Bu madde kapsamında tüm vatandaşlardan, Taliban karşıtı faaliyetleri yetkililere bildirmeleri isteniyor; aksi durumda kendilerinin cezalandırılacağı belirtiliyor.
Düzenlemelerde öne çıkan bir diğer başlık ise bireylere cezalandırma yetkisi verilmesi oldu. Taliban, vatandaşların “günah” işlendiğine tanık olmaları halinde kişileri doğrudan cezalandırabilmesine izin veriyor.
KIZ ÇOCUKLARININ EĞİTİMİ YASAKLANDI
Yeni yasalarla birlikte kız çocuklarının eğitimi tamamen yasaklanıyor. Ayrıca ülkede dans etmek ve dans edenleri izlemek de suç sayılıyor.
"AHLAKSIZLIK YERLERİNİM" YIKIMI...
"Ahlaksızlık yerlerinin" yıkılmasına yönelik hüküm getirilirken, bu yerlerin nereler olduğu net şekilde tanımlanmadı. Bu belirsizliğin keyfi uygulamalara yol açabileceği ifade ediliyor.
ŞİDDET VE ÇOCUKLARA YÖNELİK DÜZENLEMELER
Ceza yasalarında dikkat çeken bir diğer düzenleme ise şiddetle ilgili. Kemik kırığına ya da derinin yırtılmasına yol açmadığı sürece şiddet serbest bırakılırken, çocuk istismarı ve çocuklara yönelik şiddet de cezasız kalıyor.
ÇOCUĞUN CEZALANDIRILMASINA İZİN VERİLİYOR
Bir maddeye göre, bir babanın 10 yaşındaki oğlunu namazı ihmal etmek gibi gerekçelerle cezalandırabileceği belirtiliyor. Ayrıca akrabalık bağı bulunmayan kadın ve erkeğin bir arada bulunması da suç kapsamına alınıyor.
MEZHEP DEĞİŞTİRENLER İÇİN HAPİS CEZASI
Taliban, esas aldığı Hanefi mezhebine göre mezhep değiştirenleri kafir olarak nitelendiriyor. Buna göre mezhebini terk eden kişilerin hapis cezasıyla karşı karşıya kalacağı ifade ediliyor.
Mevcut düzenlemelerin uluslararası insan hakları standartlarını, temel özgürlükleri ve adil yargılanma ilkelerini ihlal ettiği yönünde eleştiriler bulunsa da Taliban, 2021’de ABD’nin ülkeden çekilmesinin ardından kontrolü ele geçirdiği Afganistan’da bu tür uygulamaları hayata geçirmeyi sürdürüyor.
