Yapay zekanın ilaç geliştirmedeki rolü hızla büyüyor. Çin, yapay zeka desteğiyle geliştirilen ilk yenilikçi ilaca şartlı onay verirken, yapay zeka kullanılarak geliştirilen başka bir ilaçla yapılan klinik araştırma da yaşlanmanın biyolojik belirtilerinde dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.
İki gelişme, yapay zekanın artık yalnızca metin ve görüntü üreten bir teknoloji olmaktan çıkıp ilaç laboratuvarlarına doğrudan girdiğini gösteriyor.
ÇİN İLK YAPAY ZEKA DESTEKLİ İLACA ONAY VERDİ
Çin Ulusal Tıbbi Ürünler İdaresi, Mprosevir adlı antiviral ilaca şartlı pazarlama onayı verdi. Yetişkinlerde hafif ve orta şiddette COVID-19 tedavisinde kullanılması planlanan ilaç, Çin'de yapay zeka desteğiyle geliştirilen ve pazarlama onayı alan ilk yenilikçi ilaç olarak duyuruldu.
İlacın geliştirilme sürecinde yapay zeka ile DNA kodlu kütüphane teknolojisi birlikte kullanıldı. Araştırmacılar milyarlarca olası bileşik arasından aday molekülleri belirlemek için yapay zekâdan yararlandı. İlacın aday molekülünün keşfedilmesinden klinik çalışmaların tamamlanmasına kadar geçen sürenin yaklaşık üç buçuk yıl olduğu bildirildi.
YAPAY ZEKANIN GELİŞTİRDİĞİ BAŞKA BİR İLAÇ YAŞLANMADA UMUT VERDİ
Aynı günlerde bilim dünyasında dikkat çeken bir başka gelişme de yaşlandı. Yapay zeka kullanılarak geliştirilen rentosertib adlı deneysel ilaçla yapılan bir klinik çalışmada, katılımcıların biyolojik yaş göstergelerinde düşüş görüldü.
İdiyopatik pulmoner fibrozis, yani ilerleyici bir akciğer hastalığının tedavisi için geliştirilen ilaç, 12 haftalık bir araştırmada incelendi.
Nature Biotechnology'de yayımlanan analizde, tedavi alan gruplarda kullanılan altı farklı biyolojik yaşlanma ölçümünün tamamı, başlangıca göre daha düşük biyolojik yaş tahminleri yaptı.
43 HASTADA DENENDİ
Ancak sonuçların dikkatle değerlendirilmesi gerekiyor. Araştırma, yalnızca 43 hasta üzerinde gerçekleştirildi ve katılımcıların tamamı belirli bir akciğer hastalığı nedeniyle tedavi görüyordu. Araştırmacılar, biyolojik yaş göstergelerindeki değişimin doğrudan insan ömrünün uzadığı veya yaşlanmanın geri çevrildiği anlamına gelmediğini vurguluyor.
Çalışmanın yazarları da kullanılan biyolojik yaşlanma ölçümlerinin, yaşlanmaya bağlı etkilerle hastalığın tedavisinden kaynaklanan etkileri tamamen birbirinden ayıramadığını belirtiyor. Bu nedenle rentosertib için henüz “yaşlanmayı yavaşlatan ilaç bulundu” demek mümkün değil.
YAPAY ZEKA MOLEKÜL DE TASARLIYOR
Her iki gelişmenin ortak noktası, yapay zekanın ilaç araştırmalarındaki rolü. Geleneksel ilaç geliştirme sürecinde bilim insanları çok sayıda molekülü tek tek incelemek zorunda kalırken, yapay zekâ büyük veri kümelerini analiz ederek olası hedefleri ve aday molekülleri çok daha hızlı belirleyebiliyor.
Rentosertib örneğinde yapay zekâ, önce hastalıkla ilişkili olabilecek biyolojik hedeflerin belirlenmesinde, ardından bu hedefe etki edebilecek yeni moleküllerin tasarlanmasında kullanıldı.
Mprosevir'in geliştirilmesinde de yapay zeka, çok büyük bir molekül havuzunun daraltılmasına yardımcı oldu.
İLAÇ LABORATUVARLARINDA YENİ DÖNEM
Çin'in ilk yapay zekâ destekli ilaca onay vermesi ve rentosertib araştırmasının yayımlanması, ilaç geliştirmede yeni bir dönemin işareti olarak görülüyor.
Ancak uzmanların temkinli yaklaşımı sürüyor.
Yapay zeka, ilaç adaylarını daha hızlı bulabilir ve geliştirme sürecini kısaltabilir. Buna karşın bir ilacın gerçekten güvenli ve etkili olup olmadığını belirlemek için yine uzun klinik çalışmalar gerekiyor.
Rentosertib'in yaşlanma üzerindeki olası etkileri için de daha geniş ve farklı hasta grupları üzerinde yeni araştırmalara ihtiyaç var.
Şimdilik kesin olan şu: Yapay zeka henüz yaşlanmayı durdurmadı. Ancak ilaçların keşfedilme ve geliştirilme biçimini değiştirmeye başladı.
