İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından açıklanan "Türkiye'nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu - 2025" araştırması, sanayicinin artan finansman maliyetleri, yüksek borçluluk ve zayıf talep nedeniyle yaşadığı zorlukları gözler önüne serdi.
Üretimde reel artış sınırlı kalırken yükselen finansman giderleri, artan borçluluk ve biriken KDV alacakları sanayicinin belini büküyor. Küresel pazarda ihracat kan kaybederken, kârının neredeyse tamamını faize ayıran sanayi şirketleri yüksek maliyet kıskacında ayakta kalma mücadelesi veriyor.
Reel Satışlarda Sınırlı Büyüme
İSO İkinci 500'ün üretimden satışları 2025 yılında bir önceki yıla göre %25,7 artarak 1 trilyon 750 milyar lira seviyesine ulaştı. Ancak bu artış üretici enflasyonundan arındırıldığında, reel büyüme yalnızca %0,2 (binde 2) seviyesinde kaldı. 2022, 2023 ve 2024 yıllarındaki reel gerilemenin ardından sınırlı bir toparlanma yaşansa da büyümenin oldukça zayıf kaldığı görüldü.
Zirvenin İlk Üçü Belli Oldu
2025 yılı İSO İkinci 500 sıralamasının zirvesinde yer alan firmalar:
Teksan Jeneratör (5 milyar 317 milyon TL)
Norm Salihli Vida ve Cıvata (5 milyar 308 milyon TL)
Biska Tekstil (5 milyar 306 milyon TL)
Listeye giren en düşük şirketin üretimden satışı 2 milyar 220 milyon TL olurken; 69 şirket listeye ilk kez girdi, 26 şirket ise İSO 500'den İSO İkinci 500'e geriledi.
Finansman Giderleri Faaliyet Kârını Yuttu
Araştırmanın en kritik bulgularından biri finansman giderlerindeki sert yükseliş oldu:
Şirketlerin faaliyet kârı %35,4 artışla 160 milyar liraya yükseldi.
Finansman giderleri ise %45,2 artarak 138 milyar liraya ulaştı.
Bu sonuçla finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı %86,7’ye fırladı (2015-2024 ortalaması %47,3 idi).
Sanayici elde ettiği operasyonel kârın neredeyse tamamını faiz ve finansman maliyetlerini karşılamak için harcamak zorunda kaldı.
Borçluluk Artıyor, Özkaynak Payı Düşüyor
Kredi maliyetlerindeki yüksek seyre rağmen şirketlerin finansman ihtiyacı borçlanmayı artırdı:
Şirketlerin toplam borçları %50,2 artarken, özkaynaklarındaki artış %13,3'te kaldı.
Borçların aktifler içindeki payı %51,8'e yükselerek kaynak yapısını yeniden borç ağırlıklı hale getirdi.
Zarar eden şirket sayısı 155 olarak kayıtlara geçti (2008 krizinden bu yana en yüksek ikinci seviye).
Küresel Rekabet Zorlaştırıyor: İhracat Geriledi
Türkiye genelinde ihracat artışı yaşanırken İSO İkinci 500 şirketlerinin ihracatı %0,3 azalarak 15,9 milyar dolara geriledi. Bu şirketlerin Türkiye sanayi ihracatı içindeki payı da %6'ya düştü. Veriler, orta ölçekli şirketlerin küresel pazarda rekabet etmekte güçlük çektiğini gösterdi.
Devreden KDV Yükü Büyüyor
Sanayicilerin uzun süredir çözüm beklediği devreden KDV tutarı, %25,2 artışla 22 milyar liraya yaklaştı. İSO, nakit akışının kısıtlı olduğu bu dönemde bu kaynağın sistemde kilitli kalmasının sanayici üzerindeki baskıyı daha da artırdığına dikkat çekti.
Yüksek Teknolojide Sıçrama, AR-GE’de Kan Kaybı
Teknoloji Payı: Yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin katma değerdeki payı %3,3’ten %4,9’a yükselerek 2015 sonrası en yüksek seviyesine ulaştı. Orta-yüksek ve yüksek teknolojinin toplam payı ise %32,1 ile rekor kırdı.
AR-GE Harcamaları: AR-GE yapan şirket sayısı 238’den 229’a düştü. Toplam harcama tutarı artış gösterse de AR-GE harcamalarının satışlara oranı %0,62'den %0,57'ye geriledi.
İstihdam Düşerken Halka Açıklık Rekor Kırdı
İstihdam: İSO İkinci 500 kapsamındaki şirketlerin toplam istihdamı %2,2 azalarak 285 bin kişiye geriledi. Çalışan başına ödenen brüt maaş ve ücretler ise %40,4 arttı.
Halka Açık Şirket Sayısı: Alternatif finansman arayışlarının etkisiyle halka açık şirket sayısı 43’e yükselerek araştırma tarihinin zirvesine çıktı.
