İran savaşını bitirmeye yönelik diplomatik girişimler sürerken ABD Başkanı Donald Trump'tan yeni bir çağrı geldi. Trump, İran'la olası anlaşmayı 'İbrahim (Abraham) Anlaşması'na bağladı ve Türkiye dahil bölge ülkelerinden sürece katılmalarını istedi. Peki 'İbrahim Anlaşması' nedir? Neleri kapsıyor? İşte yanıtı.
Trump'ın ilk döneminde, 2020 yılında, damadı Jared Kushner'in arabuluculuğunda varılan uzlaşı, öncelikle Arap ülkeleri ile İsrail arasında diplomatik ve ekonomik ilişkiler kurulmasını öngörüyor. Anlaşmaya şu ana dek Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bahreyn, Fas, Sudan ve Kazakistan taraf oldu.
Özellikle Gazze savaşı boyunca BAE'nin anlaşmadan çıkıp çıkmayacağı tartışılırken, Emirlikler İsrail'le ekonomik ve siyasi ilişkilerini koruyor. Taraflar son dönemde havacılık ve yapay zeka gibi alanlarda iş birliğini artırmış durumda.
Suudi Arabistan ve Suriye de "şartlar oluşursa" anlaşmaya taraf olabileceklerini ilan etmişlerdi.
Trump uzun süredir Suudi Arabistan'ın anlaşmaya katılmasını istiyor. Ancak Riyad yönetimi, İsrail ile herhangi bir normalleşme adımı için önce bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasına yönelik net bir yol haritası oluşturulması gerektiğini savunuyor.
Şam yönetimi de, İsrail'le anlaşma için işgal altındaki toprakları Golan Tepeleri'nin akıbeti başta olmak üzere bir dizi askeri ihtilafın çözülmesini talep ediyor.
Türkiye için en anlama geliyor?
Trump'ın saydığı Türkiye, Mısır ve Ürdün gibi ülkelerin ise hâlihazırda zaten İsrail ile diplomatik ve ekonomik ilişkileri bulunuyor. "Barış" ve "diplomatik tanıma" hedefleyen anlaşma ile ilişkilerde neyin değişeceği belirsiz.
Türkiye, İsrail devletini kuruluşunun ertesi yılı olan 1949'da tanımış, 1950'de Türkiye'nin İsrail nezdindeki ilk diplomatik temsilciliği açılmıştı.
İki ülke geçmişteki anlaşmazlıkların ardından 2022'de yeni bir yakınlaşma sürecine girmiş, o yıl İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog Ankara'da ağırlanmıştı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da Eylül 2023'te İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ile New York'taki Türkevi'nde görüşmüştü.
Ancak Ekim 2023'teki Hamas baskınıyla tetiklenen Gazze savaşı iki ülkenin arasını yeniden açtı. Türk hükümeti, hâlihazırda İsrail'e bazı yaptırımlar uyguluyor. Örneğin, Türkiye'den İsrail'e mal satışına izin verilmezken Ağustos 2025'te Türk limanlarının İsrail bağlantılı gemilere kapatıldığı açıklanmıştı.
Gazze savaşıyla artan tansiyona rağmen iki ülke diplomatik ilişkilerini ise sürdürüyor. Daha önce tarafların Suriye'de olası bir çatışmadan kaçınmak için askeri düzeyde temaslar kurduğu da biliniyor.
Trump'ın bu anlaşmada ısrarcı olması halinde AKP iktidarının ne yapacağı da merak konusu.