Rusya'nın 24 Şubat 2022'de Ukrayna'ya operasyonuyla başlayan savaş, dördüncü yılını tamamlarken, çatışmalar hala sürüyor. Diplomatik girişimler ise kalıcı bir ateşkese ulaşmakta başarısız oldu. Dört yıl boyunca askeri dengelerin, uluslararası ittifakların ve savaş teknolojilerinin değiştiği çatışma, Avrupa güvenlik mimarisini yeniden şekillendiren en büyük krizlerden biri olarak değerlendirilirken, savaşta iki ülkenin de toplam askeri kayıplarının milyonlara yaklaştığı ve özellikle düşük maliyetli saldırı insansız hava araçlarının (İHA) çatışmaların doğasını değiştirerek sahadaki belirleyici unsurlardan biri haline geldiği belirtiliyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 24 Şubat 2022'de başlayan operasyonun amacını Ukrayna'yı 'silahsızlandırmak ve Nazizm'den arındırmak' olarak açıklamıştı. Buna göre Moskova yönetimi, Eylül 2022'de Donetsk, Luhansk, Herson ve Zaporijya bölgelerine harekat başlattığını duyurmultu; ancak bu adım Batı ülkeleri tarafından tanınmadı.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelensky ise Kasım 2022'de Endonezya'da düzenlenen G20 Liderler Zirvesi'nde Rus birliklerinin tamamen çekilmesini, savaş suçlarının yargılanmasını ve güvenlik garantilerini içeren 10 maddelik barış planını açıkladı. Moskova, planı 'gerçekçi olmadığı' gerekçesiyle reddetti.
İki ülke arasıdaki savaşın dördüncü yılına girerken; savaşın bitmesine yönelik yıllar içerisinde gösterilen çabalar ğise sonuçsuz kaldı. İki ülke arasındaki çatışmalar, hala sürüyor.
Zelensky: 'Rusya hedeflerine ulaşamadı'
Zelensky, savaşın yıl dönümünde yayımladığı video mesajda, Rusya'nın stratejik hedeflerine ulaşamadığını savundu. Zelensky, 'Putin hedeflerine ulaşamadı. Ukraynalıları kıramadı. Bu savaşı kazanamadı. Ülkemizi savunduk ve kalıcı barış için çalışmayı sürdüreceğiz' ifadelerini kullandı.
Kiev, özellikle 2023 sonrası Batı'dan sağlanan hava savunma sistemleri ve uzun menzilli mühimmatın savaşın seyrini dengelediğini öne sürdü.
Uluslararası destek ve Avrupa içindeki gerilimler
Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen dahil birçok Avrupalı lider, savaşın dördüncü yıl dönümü kapsamında Kiev'i ziyaret ederek, Ukrayna'ya siyasi destek mesajı verdi.
İngiltere, Ukrayna ordusunun savunma kapasitesini güçlendirmeyi amaçlayan 67 milyon dolarlık yeni yardım paketi açıkladı. Buna karşın bazı AB ülkelerinin ekonomik yaptırımlar ve kredi paketleri konusunda çekinceler dile getirmesi, Avrupa içinde politika uyumunun zorlaştığını gösterdi.
Ancak savaşın uzaması Avrupa içinde siyasi ayrışmaları da beraberinde getirdi. Avrupa Birliği (AB) üyesi bazı ülkeler Rusya'ya yönelik yaptırımların sürdürülmesini savunurken, ekonomik maliyetlerin arttığını dile getiren hükümetler de bulunuyor.
Rusya içinde savaş atmosferi
Moskova ise savaşın kamuoyundaki yansımalarını sıkı medya kontrolü altında tutmayı sürdürüyor. Rus devlet medyası, cephede ilerleme sağlandığı mesajını öne çıkarırken, savaş karşıtı protestoların büyük ölçüde bastırıldığı bildiriliyor.
Ekonomistler, artan savunma harcamalarına rağmen reel gelirlerde düşüş yaşandığını ve savaş ekonomisinin uzun vadede sosyal baskıyı artırabileceğini belirtiyor.
Moskova'da patlama
Ancak savaşın başlamasının dördüncü yıl dönümüne günler kala Moskova içinde de saldırılar sürüyor. Moskova'daki Savyolovsky tren istasyonu yakınlarında bir saldırganın polis aracının yanında patlayıcıyı infilak ettirmesi sonucu bir polis memuru ve saldırgan hayatını kaybetti, iki polis yaralandı. Yetkililer saldırının motivasyonu veya bağlantıları hakkında henüz ayrıntılı açıklama yapmadı.
Cephede son durum: İHA savaşı dönemi
İki ülke, cephe hattında çatışmalar özellikle güney ve doğu bölgelerinde yoğunlaşmayı sürdürüyor.
Ukraynalı yetkililer, Rus insansız hava araçlarının (İHA) Zaporijya çevresindeki hedefleri vurduğunu, aralarında bir çocuğun da bulunduğu beş kişinin yaralandığını açıkladı. Bir İHA'nın dokuz katlı bir konutun yanındaki sanayi tesisine çarpması sonucu büyük yangın çıktı.
Güneydeki Mykolaiv kentinde meydana gelen patlamada ise yedi Ukraynalı polis yaralandı.
Ukraynalı askeri analistler, savaşın giderek 'drone merkezli' bir çatışmaya dönüştüğünü belirtiyor. Özellikle düşük maliyetli FPV (first-person-view) saldırı İHA'larının tank ve zırhlı araçlara karşı etkili hale gelmesi, açık arazide manevrayı ciddi biçimde zorlaştırdı.
Fransa merkezli düşünce kuruluşlarının raporlarına göre İHA kaynaklı kayıpların toplam kayıplar içindeki payı 2022'de yüzde 10'un altındayken 2025 itibarıyla yüzde 80'e yaklaştı.
Diplomatik süreç: Çok sayıda görüşme, sınırlı sonuç
Savaşın başlamasından bu yana taraflar, farklı arabulucular eşliğinde birçok kez masaya oturdu ancak kapsamlı bir anlaşma sağlanamadı.
Birleşmiş Milletler (BM) ve Türkiye arabuluculuğunda 2022 yazında İstanbul'da imzalanan Karadeniz Tahıl Girişimi, küresel gıda krizini hafifleten en önemli diplomatik başarı olarak öne çıktı.
Rusya ve Ukrayna heyetleri geçen yıl mayıs ayında yeniden İstanbul'da bir araya gelirken, Ocak 2026'da ABD, Rusya ve Ukrayna temsilcileri ilk üçlü görüşmelerini gerçekleştirdi. Cenevre'de yapılan son tur görüşmelerden ise somut ilerleme çıkmadı.
Ukrayna tarafı yeni bir müzakere turunun hafta sonuna doğru yapılabileceğini ve esir takasının gündemde olduğunu açıkladı.
Kayıplar, ekonomik maliyet ve yeniden inşa
ABD merkezli düşünce kuruluşu International Crisis Group'a göre, savaşta Rus kuvvetlerinin toplam kaybı yaklaşık 1,2 milyona ulaştı; bunların yaklaşık 325 bininin öldüğü tahmin ediliyor. Ukrayna tarafında ise toplam kayıpların 500 bin ila 600 bin arasında olduğu, ölü sayısının 100 bin ila 140 bin arasında değişebileceği değerlendiriliyor.
Uzmanlar, mevcut çatışmaların sürmesi halinde, toplam kayıpların 2026 baharına kadar 2 milyona yaklaşabileceğini öngörüyor.
Dünya Bankası, Avrupa Komisyonu ve Birleşmiş Milletler'in Ukrayna hükümetiyle hazırladığı ortak rapora göre, ülkenin yeniden inşa maliyetinin önümüzdeki on yılda 588 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Doğrudan fiziksel altyapı hasarının ise yaklaşık 195 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor.
Dördüncü yılda savaşın genel tablosu
Dört yılın sonunda cephe hatları, büyük ölçüde donmuş görünse de savaş, düşük yoğunluklu ancak sürekli bir yıpratma mücadelesine dönüşmüş durumda. Askeri teknolojinin hızla evrilmesi, ekonomik maliyetlerin artması ve diplomatik çözüm yollarının tıkanması, çatışmanın kısa vadede sona ermesine yönelik beklentileri zayıflatıyor.
Avrupalı analistler, taraflardan birinin belirgin askeri üstünlük sağlamaması halinde savaşın uzun süreli bir 'yıpratma savaşı' olarak devam edebileceği değerlendirmesinde bulunuyor.
