(ANKARA)- TTB Başkanı Prof. Dr. Alpay Azap, dünya gündemindeki hantavirüs vakalarına ilişkin, 'Dünyaya yayılacak büyük bir pandemi riski kesinlikle söz konusu değil' dedi.

Türk Tabipleri Birliği (TTB) Başkanı ve İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Alpay Azap, dünya gündeminde yer alan hantavirüs vakalarına ilişkin ANKA Haber Ajansı'na değerlendirmelerde bulundu.

Hantavirüsün uzun yıllardır bilinen bir virüs ailesi olduğunu belirten Azap, virüsün yaklaşık 40'tan fazla türü bulunduğunu, bunların yaklaşık 20'sinin insanlarda hastalık yaptığını söyledi.

Hantavirüsün esas olarak kemirgenlerde bulunduğunu kaydeden Azap, virüsün ilk kez Kore Savaşı sırasında insanlarda fark edildiğini ifade etti. Azap, 'Kore'de savaşan Türk askerlerinde de maalesef hantavirüs kaynaklı vakalar ve ölümler bildirilmişti' dedi.

Virüsün bulaşma yollarına ilişkin bilgi veren Azap, kemirgenlerin idrarı ve salgılarıyla kirlenmiş tozların solunmasının temel bulaş yolu olduğunu söyledi. Azap, kemirgen idrarıyla kirlenmiş gıdaların tüketilmesi, kemirgen ısırıkları ya da kemirgen çıkartılarının ciltteki açık yaralara temas etmesiyle de bulaş görülebildiğini anlattı.

GEMİDEKİ VAKALARIN ORTAK KAYNAKTAN BULAŞTIĞI DEĞERLENDİRİLİYOR

Azap, hantavirüslerde insandan insana bulaşmanın oldukça sınırlı olduğunu belirterek, 'İnsandan insana bulaşma çok sınırlı ve bu sözünü ettiğimiz 20 farklı tipten sadece bir tanesine ilişkin şüpheli birtakım vaka bildirimleri var. Dolayısıyla bunlar genellikle kemirgenlerin kirletmiş olduğu ortak bir kaynaktan diğer insanlara bulaşıyor' diye konuştu.

Son günlerde gündeme gelen seyahat gemisi vakalarına da değinen Azap, burada tespit edilen virüs tipinin 'Andes' olarak adlandırıldığını ve Güney Amerika'daki kemirgenlerde taşındığını söyledi. Gemideki vakaların büyük olasılıkla ortak bir kaynaktan bulaştığını ifade eden Azap, kişilerin birbirine bulaştırdığı yönündeki değerlendirmenin güçlü olmadığını belirtti.

VİRÜS TİPLERİ COĞRAFYAYA GÖRE DEĞİŞİYOR

Hantavirüslerin her coğrafyada görülmediğini belirten Azap, her virüs tipinin farklı kemirgenlerde taşındığını ifade etti. Amerika kıtasındaki kemirgenlerin taşıdığı hantavirüslerin ağır hastalık yaptığını belirten Azap, bu tiplerin 'hantavirüs akciğer sendromuna' yol açtığını ve akciğer tutulumu nedeniyle solunum yetmezliği gelişebildiğini söyledi.

Avrupa ve Asya'da görülen hantavirüs tiplerinin ise daha çok böbrekleri etkilediğini ifade eden Azap, bu tabloda ölüm oranlarının 'binde bir ile yüzde 3 arasında' olduğunu kaydetti.

PANDEMİ RİSKİ BEKLENMİYOR

Prof. Dr. Azap, hantavirüslerin kişiden kişiye bulaşma özelliğinin bulunmaması nedeniyle büyük bir salgın oluşturmasının beklenmediğini vurgulayarak, şunları söyledi:

'Dünyaya yayılacak büyük bir pandemi riski kesinlikle söz konusu değil. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi de bununla ilgili güncellemelerinde hala dün itibarıyla pandemi riskini çok çok düşük olarak sınıflamış durumda. Aynı şekilde Amerika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi de herhangi bir salgın riskini çok çok düşük olarak sınıflandırmış durumda. Yani telaşlanacak bir durum kesinlikle söz konusu değil.'

TEDAVİDE DESTEKLEYİCİ YÖNTEMLER UYGULANIYOR

Hantavirüse karşı etkili bir ilaç ya da aşının bulunmadığını belirten Alpay Azap, tedavinin destekleyici yöntemlerle yürütüldüğünü ifade etti. Böbrek yetmezliği gelişen hastalarda diyaliz uygulanabildiğini söyleyen Azap, 'O dönemi atlatırlarsa zaten kendiliğinden iyileşen bir enfeksiyon söz konusu' dedi.

Korunmanın temel yolunun kemirgenlerle teması önlemek olduğunu belirten Azap, özellikle kırsal alanlarda ve yayla evlerinde temizlik yapılırken dikkat edilmesi gerektiğini anlattı. Azap, toz kaldıracak şekilde süpürme yapılmaması gerektiğini, alanların önce ıslatılması, havalandırılması ve mümkünse maske kullanılması gerektiğini söyledi.

BELİRTİLER GRİP BENZERİ BAŞLIYOR

Hastalığın belirtilerine ilişkin de bilgi veren Azap, hem ağır akciğer formunun hem de Türkiye'de görülen böbrek tutulumu formun başlangıçta grip benzeri tablo oluşturduğunu söyledi. Azap, yüksek ateş, kas-eklem ağrısı, baş ağrısı, bulantı, kusma ve ishal görülebildiğini ifade etti.

Böbrek tutulumlu formda tansiyon düşüklüğünün ardından böbrek yetmezliği gelişebildiğini belirten Azap, 'Vücutta sıvı birikmesi ve bilinç değişiklikleri gibi belirtiler ortaya çıkabiliyor' dedi.

Tanının PCR yöntemiyle kolaylıkla konulabildiğini söyleyen Azap, 'Destekleyici tedaviyle olguların çok büyük bir kısmı iyileşiyor' ifadelerini kullandı.

TÜRKİYE'DE 16 YIL İÇİNDE 14 VAKA ÖLÜMLE SONUÇLANDI

TTB'nin verilerine göre, Türkiye'de 2009-2025 yılları arasında hantavirüs kaynaklı vakalar ve ölümler kayıtlara geçti. Verilere göre, en yüksek vaka sayısı 58 kişiyle 2010 yılında görüldü. Son yıllarda vaka sayıları 10 ila 17 bandında seyrederken, 2025 yılında 12 vaka tespit edildiği ve ölüm bildirilmediği aktarıldı. Verilere göre 2009-2025 yılları arasında toplam 14 hantavirüs kaynaklı ölüm kayıtlara geçti

NE OLMUŞTU?

Güney Amerika'dan Kanarya Adaları'na doğru seyir halinde olan Hollanda bandıralı 'MV Hondius' isimli yolcu gemisinde görülen hantavirüs vakaları dünya kamuoyunda endişeye neden olmuştu. Gemide 23 farklı ülkeden toplam 149 yolcu ve mürettebat bulunurken, yetkililer şu ana kadar 3'ü ölümle sonuçlanan 8 vaka rapor edildiğini ve vakaların 5'inin hantavirüs olduğunu doğruladı, diğer 3'ü ise şüpheli durumda.

Yapay zeka modelinin, hastalığı henüz hiçbir belirti ortaya çıkmadan, rutin tomografi görüntülerini inceleyerek yıllar öncesinden fark ettiğini ifade eden Prof. Dr. Özcan Gökçe, 'Yaklaşık 2.000 karın tomografisinin incelendiği çalışmada, daha önce doktorlar tarafından 'normal' olarak değerlendirilen görüntüler yeniden analiz edildi. Yapay zeka, bu görüntülerdeki kanser vakalarının yüzde 73'ünü erken aşamada tespit etmeyi başardı. Bu sonuçlar, hastalığın çok daha erken dönemde fark edilebileceğini gösteriyor' diye konuştu.

'PANKREAS KANSERİNİ ÇOK ERKEN YAKALAMA OLANAĞI GERÇEK OLACAK'

Prof. Dr. Gökçe, bu gelişmenin pankreas kanseriyle mücadelede önemli bir dönüm noktası olduğunu belirterek, 'Pankreas kanseri sinsi ilerleyen bir hastalık. Çoğu hasta bize geldiğinde hastalık ileri aşamada oluyor. Yıllardır 'keşke daha erken fark edilebilseydi' diyorduk. Yapay zekanın, rutin kontroller esnasında pankreas kanserini erken aşamada işaret edebilmesi çok önemli bir gelişme' dedi.

Prof. Dr. Gökçe, tümör daha belirgin hale gelmeden müdahale edilebilmesinin, hastaların yaşam süresini önemli ölçüde artırabileceğini vurguladı.

'AMAÇ: HASTALIK BAŞLAMADAN FARK ETMEK'

Yapay zekanın en büyük avantajının her görüntüyü aynı dikkatle incelemesi olduğunu belirten Prof. Dr. Özcan Gökçe, şunları söyledi:

'Bu teknoloji doktorların yerine değil, destek olarak kullanılmalı. Amaç, hiçbir belirti yokken hastalığı fark edebilmek. Özellikle risk grubundaki kişiler için bu yaklaşım hayat kurtarıcı olabilir. Bu gelişme, pankreas kanseri gibi genellikle geç fark edilen hastalıklarda erken tanı şansını artırarak tedavi sürecini kökten değiştirebilir.'

Prof. Dr. Özcan Gökçe