Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, İstanbul'da sağlık muhabirleriyle bir araya geldi. Sağlık Bakanlığı bünyesindeki çalışmaları anlatan Memişoğlu, basın mensuplarının sorularını yanıtladı. Programa Bakan Memişoğlu'nun yanı sıra İstanbul Valisi Davut Gül, İstanbul İl Sağlık Müdürü Abdullah Emre Güner ve USHAŞ Genel Müdürü Serdar Şenol katıldı.

'TÜRKİYE'DE YAŞ ORTALAMASI 78,5'E YÜKSELDİ'

Dünya da sağlık sistemindeki başarı parametrelerine değinen Bakan Memişoğlu, 'TÜİK'in geçen ay yayınladığı bültende Türkiye'de yaş ortalamamız 78,5 olmuş, yani artmış. Neydi bu? 2002 senesinde 72'ydi. Geçen sene bu 78,1 idi. Bu esasında dünya da sağlık sisteminin başarı parametrelerinden biridir. Yani siz ne kadar uzun yaşıyorsanız sağlık sisteminiz o kadar iyidir. Bebek ölüm oranlarına bakın. 2002 senesinde bebek ölümü bin doğumda 31,5 iken bugün 7,8'e düşmüş durumda ve 2024'te binde 9 iken 2025'te binde 7,8'e düştü, yaklaşık 1,2 demek. Bu yılda 3 bin bebeğin daha yaşadığını gösteriyor. 3 bin bebek, az bir sayı değil bu. Doğumda annenin ölüm oranını düşürdük. Sağlık sisteminizin başarısı OECD'de bunlarla ölçülüyor' diye konuştu.

'SİGARA İNSANLARIMIZIN HASTALANMA VE ÖLÜM SEBEPLERİNİN EN ÖNEMLİLERİNDEN BİRİDİR'

Türkiye'de yaşanan sağlık risklerine değinen Memişoğlu, 'Ölümlerin yüzde 34,7'si dolaşım sistemi hastalıkları, yüzde 16'sı iyi ve kötü huylu tümörler sebebiyle oluyor. Yani yüzde 50'nin üzerinde ölüm nedeni dolaşım sistemi hastalıkları ve tümörler. Dolaşım sistemi hastalıklarının yüzde 42'sini iskemik kalp hastalığı, iyi ve kötü huylu tümörlerin yüzde 30'unu solunum hastalıkları, akciğer kanseri ve gırtlak kanseri oluşturuyor. Peki sizce bunun nedenleri ne? Bu ölüm sebeplerimiz iskemik kalp hastalığı, inme, dolaşım hastalığı ve akciğer kanseri nedeni nedir? Sigara. Sigara, Türkiye'de insanlarımızın hastalanma ve ölüm sebeplerinin en önemlilerinden biridir. Ülkemizde erkeklerin yüzde 46'sı sigara içiyor. Dünya da ikinci sıradayız, ilk üçte yerimiz değişiyor. Sigara kötü bir alışkanlık, herkes biliyor. Bize bir şey olmaz diyoruz ama oluyor. Olduktan sonra pişman oluyoruz. Türkiye'de geçen sene 8 milyar paket sigara satılması doğru bir şey değil. Bunu kullanmaması için insanları motive etmemiz lazım. İnsanların sağlık talebini artırmamız lazım' ifadelerini kullandı.

'KİLO DA BAŞKA BİR SAĞLIK RİSKİMİZ'

Memişoğlu, 'Ölüm sebeplerimizin yüzde 50'sinin üzerindeki hastalıkların esas sebebi sigara, hareketsizlik ve kilo. Kilo da başka bir sağlık riskimiz. Yüzde 30 neredeyse morbid obeze dönüşmüş bir toplumdan bahsediyoruz ve bunun sebepleri yaşam tarzı, stres, yeme alışkanlıklarıdır. 2000'li yıllarda Türkiye'de yaklaşık 3 kişiden biri kırsalda yaşıyordu. Yani nüfusun yüzde 30'u köyde, kırsalda yaşayan bir toplumken bugün sadece 100 kişiden 6,6'sı kırsalda yaşıyor. Bu esasında yaşam tarzının değiştiğini gösteriyor ama beslenme alışkanlığı farklılaşmıyor. Beslenme alışkanlığı hâlâ sabah, öğle, akşam ağır yemeklerle, hızlı yemekler de ilave ettik onlara; kötüleşmiş durumda. Bir de hareket kısıtlılığı var şehirde. Daha çok araçlarla hareket ediyorsunuz. Öyle olunca da yürümüyorsunuz, egzersiz yapmıyorsunuz. Şimdi bu konularla ilgili çalışmalar yapıyoruz. Toplumun bu alışkanlıklarını değiştireceğiz. Bunda siz medya mensuplarının çok etkisi var. Bu bilinci, kültürü toplumda beraber oluşturacağız. Bir daha söylüyorum: Ben toplumun tedavi talebinden çok, sağlık talebini oluşturmamız gerektiğini düşünüyorum. Bu konuda destek istiyorum' dedi.

'TÜRKİYE'DE 30 BİNİN ÜZERİNDE İNSAN ŞU ANDA ORGAN BEKLİYOR'

Organ bağışının önemine de değinen Memişoğlu, 'Organ nakli için kadavratik organ bağışı bulmakta zorlanıyoruz. Organ nakli konusunda kanunla beraber bir değişim yaptık. Artık e-Devlet, e-Nabız üzerinden organ bağışı yapılabiliyor. Bağış sayısı şimdiye kadar 250 bini buldu. Bu kanunla kişinin organ bağışını vasiyet hâline getirdik. Kişi diyor ki 'Ben öldükten sonra organlarımı bağışlıyorum.' Bunu sistemden yapıyor ve biz bu kişiye şunu soruyoruz: 'Yakınların bilsin mi?' 'Hayır, bilmesin' derse bunu dediği anda hiç kimseye söylemiyoruz. Siz organ bağışını e-Nabız üzerinden yaptığınız zaman sizden başka kimse o bağışı yaptığınızı bilmiyor. Ne zamana kadar bilmiyor? Beyin ölümü tespit edilip öldü denildiği zaman hastanede Ölüm Bildirim Sistemi'ne girildiği anda hem ailenize hem doktorunuza hem de organ nakli ekiplerine haber gidiyor. O zamana kadar bağış yaptığınızdan kimsenin haberi olmuyor. Türkiye'de 30 binin üzerinde insan şu anda organ bekliyor. Organ bağışının e-Devlet üzerinden yapılmasını sağlamamız ve organ bağışı sayısını artırmamız lazım. Ülkemiz organ merkezleri anlamında, hekimlik ve altyapı anlamında dünyanın örnek ülkelerinden biri' diye konuştu. (Kaynak: DHA)

Kan şekerini ölçmeyecek

Ancak sistemin çalışma şekli konusunda önemli bir ayrıntı bulunuyor.

Akıllı saat kan şekerini doğrudan ölçmeyecek ve diyabet tanısı koymayacak. Bunun yerine saatten elde edilen uzun süreli veriler, yapay zekâ modelleriyle analiz edilerek insülin direnciyle ilişkili eğilimlerin belirlenmesine yardımcı olacak.

Sistemin kullandığı veriler arasında dinlenme kalp hızı, günlük adım sayısı ve uyku düzeni gibi bilgiler bulunuyor. Bunlar, rutin kan tahlilleri ve kişinin sağlık bilgileriyle birlikte değerlendirildiğinde insülin direnci riskinin tahmin edilmesinde kullanılabiliyor.

Diyabetten önce alarm verebilir

İnsülin direnci, vücuttaki hücrelerin insüline gerektiği kadar yanıt vermemesiyle ortaya çıkıyor. Bu durum zaman içinde kan şekeri kontrolünün bozulmasına ve tip 2 diyabet gelişme riskinin artmasına yol açabiliyor.

Google araştırmacılarının Nature dergisinde yayımlanan çalışmasında, akıllı saat verileri ile rutin kan testlerinin birlikte kullanılmasıyla insülin direncinin tahmin edilmesi araştırıldı. Çalışmada 1.165 kişinin verileri kullanıldı.

Araştırmada yalnızca rutin sağlık verileriyle yapılan tahmin yaklaşık yüzde 76 doğruluk sağlarken, akıllı saatlerden elde edilen verilerin eklenmesiyle performans yaklaşık yüzde 88'e çıktı.

Şeker hastaları için ne anlama geliyor?

Yeni teknoloji özellikle tip 2 diyabet riski taşıyan kişiler açısından dikkat çekiyor.

Çünkü insülin direnci çoğu zaman belirgin bir belirti vermeden ilerleyebiliyor. Erken fark edilmesi ise beslenme düzeninin değiştirilmesi, fiziksel aktivitenin artırılması ve kilo kontrolü gibi yaşam tarzı değişikliklerinin daha erken uygulanmasına fırsat sağlayabilir.

Bu nedenle akıllı saatlerin gelecekte yalnızca mevcut sağlık durumunu takip eden cihazlar değil, hastalık risklerini önceden fark etmeye yardımcı olan kişisel sağlık araçları haline gelmesi bekleniyor.

Doktorun yerini almayacak

Uzmanların dikkat çektiği en önemli nokta ise şu: Akıllı saatten alınan sonuçlar tıbbi tanı yerine geçmiyor.

Google'ın geliştirdiği modeller şu aşamada araştırma ve bilgilendirme amacı taşıyor. İnsülin direncinin değerlendirilmesinde klinik testler ve doktor değerlendirmesi hâlâ önemini koruyor.

Yeni teknoloji bu nedenle “Şeker hastalığını saat teşhis edecek” anlamına gelmiyor. Asıl hedef, kişinin sağlık verilerindeki uzun dönemli değişimleri analiz ederek diyabet riskine ilişkin daha erken bir uyarı mekanizması oluşturmak.

Google'dan diyabet riskine yapay zekâ takibi

Google'ın sağlık teknolojilerindeki bu hamlesi, giyilebilir cihazların kullanım alanının hızla genişlediğini gösteriyor. Yeni sistemle birlikte akıllı saatler; kalp ritmi, uyku ve fiziksel aktivitenin yanı sıra metabolik sağlıkla ilgili uzun dönemli eğilimleri de takip edebilecek.

Bu da özellikle diyabet riski taşıyan milyonlarca kişi için yeni bir erken uyarı seçeneğinin kapısını aralıyor.

(ANKARA)- TTB Başkanı Prof. Dr. Alpay Azap, dünya gündemindeki hantavirüs vakalarına ilişkin, 'Dünyaya yayılacak büyük bir pandemi riski kesinlikle söz konusu değil' dedi.

Türk Tabipleri Birliği (TTB) Başkanı ve İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Alpay Azap, dünya gündeminde yer alan hantavirüs vakalarına ilişkin ANKA Haber Ajansı'na değerlendirmelerde bulundu.

Hantavirüsün uzun yıllardır bilinen bir virüs ailesi olduğunu belirten Azap, virüsün yaklaşık 40'tan fazla türü bulunduğunu, bunların yaklaşık 20'sinin insanlarda hastalık yaptığını söyledi.

Hantavirüsün esas olarak kemirgenlerde bulunduğunu kaydeden Azap, virüsün ilk kez Kore Savaşı sırasında insanlarda fark edildiğini ifade etti. Azap, 'Kore'de savaşan Türk askerlerinde de maalesef hantavirüs kaynaklı vakalar ve ölümler bildirilmişti' dedi.

Virüsün bulaşma yollarına ilişkin bilgi veren Azap, kemirgenlerin idrarı ve salgılarıyla kirlenmiş tozların solunmasının temel bulaş yolu olduğunu söyledi. Azap, kemirgen idrarıyla kirlenmiş gıdaların tüketilmesi, kemirgen ısırıkları ya da kemirgen çıkartılarının ciltteki açık yaralara temas etmesiyle de bulaş görülebildiğini anlattı.

GEMİDEKİ VAKALARIN ORTAK KAYNAKTAN BULAŞTIĞI DEĞERLENDİRİLİYOR

Azap, hantavirüslerde insandan insana bulaşmanın oldukça sınırlı olduğunu belirterek, 'İnsandan insana bulaşma çok sınırlı ve bu sözünü ettiğimiz 20 farklı tipten sadece bir tanesine ilişkin şüpheli birtakım vaka bildirimleri var. Dolayısıyla bunlar genellikle kemirgenlerin kirletmiş olduğu ortak bir kaynaktan diğer insanlara bulaşıyor' diye konuştu.

Son günlerde gündeme gelen seyahat gemisi vakalarına da değinen Azap, burada tespit edilen virüs tipinin 'Andes' olarak adlandırıldığını ve Güney Amerika'daki kemirgenlerde taşındığını söyledi. Gemideki vakaların büyük olasılıkla ortak bir kaynaktan bulaştığını ifade eden Azap, kişilerin birbirine bulaştırdığı yönündeki değerlendirmenin güçlü olmadığını belirtti.

VİRÜS TİPLERİ COĞRAFYAYA GÖRE DEĞİŞİYOR

Hantavirüslerin her coğrafyada görülmediğini belirten Azap, her virüs tipinin farklı kemirgenlerde taşındığını ifade etti. Amerika kıtasındaki kemirgenlerin taşıdığı hantavirüslerin ağır hastalık yaptığını belirten Azap, bu tiplerin 'hantavirüs akciğer sendromuna' yol açtığını ve akciğer tutulumu nedeniyle solunum yetmezliği gelişebildiğini söyledi.

Avrupa ve Asya'da görülen hantavirüs tiplerinin ise daha çok böbrekleri etkilediğini ifade eden Azap, bu tabloda ölüm oranlarının 'binde bir ile yüzde 3 arasında' olduğunu kaydetti.

PANDEMİ RİSKİ BEKLENMİYOR

Prof. Dr. Azap, hantavirüslerin kişiden kişiye bulaşma özelliğinin bulunmaması nedeniyle büyük bir salgın oluşturmasının beklenmediğini vurgulayarak, şunları söyledi:

'Dünyaya yayılacak büyük bir pandemi riski kesinlikle söz konusu değil. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi de bununla ilgili güncellemelerinde hala dün itibarıyla pandemi riskini çok çok düşük olarak sınıflamış durumda. Aynı şekilde Amerika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi de herhangi bir salgın riskini çok çok düşük olarak sınıflandırmış durumda. Yani telaşlanacak bir durum kesinlikle söz konusu değil.'

TEDAVİDE DESTEKLEYİCİ YÖNTEMLER UYGULANIYOR

Hantavirüse karşı etkili bir ilaç ya da aşının bulunmadığını belirten Alpay Azap, tedavinin destekleyici yöntemlerle yürütüldüğünü ifade etti. Böbrek yetmezliği gelişen hastalarda diyaliz uygulanabildiğini söyleyen Azap, 'O dönemi atlatırlarsa zaten kendiliğinden iyileşen bir enfeksiyon söz konusu' dedi.

Korunmanın temel yolunun kemirgenlerle teması önlemek olduğunu belirten Azap, özellikle kırsal alanlarda ve yayla evlerinde temizlik yapılırken dikkat edilmesi gerektiğini anlattı. Azap, toz kaldıracak şekilde süpürme yapılmaması gerektiğini, alanların önce ıslatılması, havalandırılması ve mümkünse maske kullanılması gerektiğini söyledi.

BELİRTİLER GRİP BENZERİ BAŞLIYOR

Hastalığın belirtilerine ilişkin de bilgi veren Azap, hem ağır akciğer formunun hem de Türkiye'de görülen böbrek tutulumu formun başlangıçta grip benzeri tablo oluşturduğunu söyledi. Azap, yüksek ateş, kas-eklem ağrısı, baş ağrısı, bulantı, kusma ve ishal görülebildiğini ifade etti.

Böbrek tutulumlu formda tansiyon düşüklüğünün ardından böbrek yetmezliği gelişebildiğini belirten Azap, 'Vücutta sıvı birikmesi ve bilinç değişiklikleri gibi belirtiler ortaya çıkabiliyor' dedi.

Tanının PCR yöntemiyle kolaylıkla konulabildiğini söyleyen Azap, 'Destekleyici tedaviyle olguların çok büyük bir kısmı iyileşiyor' ifadelerini kullandı.

TÜRKİYE'DE 16 YIL İÇİNDE 14 VAKA ÖLÜMLE SONUÇLANDI

TTB'nin verilerine göre, Türkiye'de 2009-2025 yılları arasında hantavirüs kaynaklı vakalar ve ölümler kayıtlara geçti. Verilere göre, en yüksek vaka sayısı 58 kişiyle 2010 yılında görüldü. Son yıllarda vaka sayıları 10 ila 17 bandında seyrederken, 2025 yılında 12 vaka tespit edildiği ve ölüm bildirilmediği aktarıldı. Verilere göre 2009-2025 yılları arasında toplam 14 hantavirüs kaynaklı ölüm kayıtlara geçti

NE OLMUŞTU?

Güney Amerika'dan Kanarya Adaları'na doğru seyir halinde olan Hollanda bandıralı 'MV Hondius' isimli yolcu gemisinde görülen hantavirüs vakaları dünya kamuoyunda endişeye neden olmuştu. Gemide 23 farklı ülkeden toplam 149 yolcu ve mürettebat bulunurken, yetkililer şu ana kadar 3'ü ölümle sonuçlanan 8 vaka rapor edildiğini ve vakaların 5'inin hantavirüs olduğunu doğruladı, diğer 3'ü ise şüpheli durumda.

Yapay zeka modelinin, hastalığı henüz hiçbir belirti ortaya çıkmadan, rutin tomografi görüntülerini inceleyerek yıllar öncesinden fark ettiğini ifade eden Prof. Dr. Özcan Gökçe, 'Yaklaşık 2.000 karın tomografisinin incelendiği çalışmada, daha önce doktorlar tarafından 'normal' olarak değerlendirilen görüntüler yeniden analiz edildi. Yapay zeka, bu görüntülerdeki kanser vakalarının yüzde 73'ünü erken aşamada tespit etmeyi başardı. Bu sonuçlar, hastalığın çok daha erken dönemde fark edilebileceğini gösteriyor' diye konuştu.

'PANKREAS KANSERİNİ ÇOK ERKEN YAKALAMA OLANAĞI GERÇEK OLACAK'

Prof. Dr. Gökçe, bu gelişmenin pankreas kanseriyle mücadelede önemli bir dönüm noktası olduğunu belirterek, 'Pankreas kanseri sinsi ilerleyen bir hastalık. Çoğu hasta bize geldiğinde hastalık ileri aşamada oluyor. Yıllardır 'keşke daha erken fark edilebilseydi' diyorduk. Yapay zekanın, rutin kontroller esnasında pankreas kanserini erken aşamada işaret edebilmesi çok önemli bir gelişme' dedi.

Prof. Dr. Gökçe, tümör daha belirgin hale gelmeden müdahale edilebilmesinin, hastaların yaşam süresini önemli ölçüde artırabileceğini vurguladı.

'AMAÇ: HASTALIK BAŞLAMADAN FARK ETMEK'

Yapay zekanın en büyük avantajının her görüntüyü aynı dikkatle incelemesi olduğunu belirten Prof. Dr. Özcan Gökçe, şunları söyledi:

'Bu teknoloji doktorların yerine değil, destek olarak kullanılmalı. Amaç, hiçbir belirti yokken hastalığı fark edebilmek. Özellikle risk grubundaki kişiler için bu yaklaşım hayat kurtarıcı olabilir. Bu gelişme, pankreas kanseri gibi genellikle geç fark edilen hastalıklarda erken tanı şansını artırarak tedavi sürecini kökten değiştirebilir.'

Prof. Dr. Özcan Gökçe