Himalayalar’da yüksek kesimlerden kopan dev buz ve kaya kütlesi vadiye çökerek zincirleme bir felaketi tetikledi. Ortaya çıkan dev sel yerleşim yerlerini sürüklerken binlerce kişiden haber alınamıyor.
Deprem sanıldı!
Nepal, Çin sınırında yaşanan felaketin ilk anlarında herkes deprem olduğunu sandı. Gerçek ise çok daha ürkütücüydü: Himalayalar'da bir buzulun büyük bölümü koparak yüzlerce metre aşağıdaki vadiye çakıldı. Milyonlarca ton buz, kaya ve toprağın nehir yatağına sürüklenmesiyle oluşan dev dalga, köyleri, yolları ve altyapıyı önüne kattı. Yüzlerce kişi öldü, binden fazla kişi hâlâ kayıp.
Himalayalar'da 26 Ağustos'ta başlayan felaket, Nepal ile Çin'in Tibet Özerk Bölgesi arasındaki vadileri birkaç dakika içinde savaş alanına çevirdi.
İlk haberlerde bölgede meydana gelen sarsıntı nedeniyle deprem yaşandığı sanıldı. Ancak uydu görüntüleri ve yapılan incelemeler başka bir tabloyu ortaya çıkardı.
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'nun değerlendirmesine göre hissedilen sismik hareket, klasik anlamda bir deprem değildi. Yükseklerdeki buz ve kaya kütlesinin koparak aşağıya doğru hareket etmesi sırasında ortaya çıkan enerji, bölgede deprem benzeri sarsıntıya neden olmuştu.
Himalayalar'dan kopan dev buzul kütle
Uzmanların uydu görüntülerini incelemesine göre buzulun özellikle alt bölümündeki büyük bir parça yaklaşık 5 bin 200 metre yükseklikten koparak 1.200 metreden daha aşağıdaki vadiye doğru çöktü.
Ancak felaket yalnızca buzun düşmesiyle sınırlı kalmadı.
Buzulun beraberinde taşıdığı kaya, toprak ve enkaz, nehir sistemine girdi. Ortaya çıkan devasa buz-kaya çığı, Lhende Khola Nehri'ne yığıldı ve ardından su, çamur, kaya parçaları ve dev kayalardan oluşan bir sel dalgası vadiler boyunca ilerledi.
Nehirlerin aşağı kesimlerinde su seviyesi bazı bölgelerde yalnızca 30 dakika içinde yaklaşık 9 metre yükseldi.
Sonrası ise tam anlamıyla bir yıkım oldu.
Köyler sular ve çamur altında kaldı. Yollar ortadan kayboldu. Köprüler yıkıldı. Elektrik ve iletişim hatları koptu. Bazı bölgelerde yapıların yerinde yalnızca çamur ve enkaz kaldı.
“Bir anda her şey yok oldu”
Felaketin boyutu, bölgeden gelen görüntülerle daha da netleşti.
Bir zamanlar yerleşimlerin bulunduğu alanların üzeri kahverengi çamurla kaplandı. Arama-kurtarma ekipleri, bazı bölgelere karadan ulaşmakta zorlanırken helikopterlerle kurtarma operasyonları başlatıldı.
Nepal'deki yetkililer yüzlerce kişinin kayıp olduğunu bildirirken, Çin'in Tibet bölgesindeki kayıplar da eklendiğinde kayıp sayısının 1.000'in çok üzerine çıktığı bildiriliyor. Ölü sayısına ilişkin rakamlar ise kurtarma çalışmaları sürdükçe değişiyor; farklı kaynaklar 160'ın üzerinde can kaybı bildiriyor.
Kayıplar arasında yalnızca bölge halkı yok.
Bölge, Himalayalar'daki trekking rotaları ve Tibet'teki kutsal Kailash Dağı'na yapılan hac ziyaretleri nedeniyle çok sayıda yabancı turist ve hacıyı da ağırlıyordu. Nepal'de yüzlerce yabancı ziyaretçinin kayıp olduğu bildirildi.
Felaketin arkasında iklim değişikliği mi var?
Bilim insanlarının üzerinde durduğu bir başka soru da buzulun neden çöktüğü.
İlk saatlerde bölgedeki bir sarsıntının buzul çöküşünü tetiklemiş olabileceği düşünüldü. Ancak bunun kesin nedeni henüz ortaya konmuş değil.
Uzmanlar ayrıca artan sıcaklıkların Himalayalar'daki buzullar üzerindeki baskıyı artırdığına dikkat çekiyor.
Reuters'ın aktardığı uzman değerlendirmelerine göre Nepal'in karla kaplı dağları son otuz yılda buzlarının yaklaşık üçte birini kaybetti. Son yıllardaki hızlı erime, yüksek dağlarda daha istikrarsız buz ve kaya kütleleri oluşturabiliyor.
Bu nedenle Nepal'deki felaket yalnızca bir sel değil; ısınan Himalayalar'ın gelecekte yaratabileceği zincirleme felaketlerin ürkütücü bir örneği olarak değerlendiriliyor.
