KKTC’nin Girne kenti açıklarında 30 Ağustos’ta batan FİLO JET’te 8 kişi hayatını kaybetti, 20 kişi ise hâlâ kayıp. 267 kişinin bulunduğu gemide 241 kişi kurtarılırken, Türkiye’den gönderilen derin deniz arama ekibi 500 metrenin üzerindeki derinlikte bulunan batığa ulaşmak için çalışmalarını sürdürüyor. Facianın ardından kaptanın belgesi, geminin teknik yeterliliği ve sefere nasıl izin verildiğiyle ilgili soru işaretleri büyüyor.
FİLO JET faciasında soruşturmanın odağındaki isimlerden kaptan Mustafa Öz’ün kaptanlık belgesinin Honduras makamlarınca düzenlendiği ortaya çıktı. Öz’ün belgesinin 2029 yılına kadar geçerli olduğu belirtilirken, denizcilik sektöründen uzman kaynaklar belgenin nasıl ve hangi koşullarda alındığı konusunda dikkat çekici iddialar ortaya atıyor.
Uluslararası denizcilik kuralları kapsamında yüksek hızlı gemilerde görev yapan kaptanlar için gemi tipine özgü eğitim ve yetkilendirme aranıyor. Bu nedenle soruşturmanın cevaplaması gereken önemli sorulardan biri, FİLO JET kaptanının HSC Type Rating adı verilen özel yetkilendirmeye sahip olup olmadığı.
Eğer böyle bir belge varsa bunun hangi makam tarafından düzenlendiği, hangi gemileri kapsadığı ve sefer tarihinde geçerli olup olmadığı da ortaya çıkarılacak.
KAPTANLIK BELGESİ HONDURAS’TAN
66 yaşındaki Mustafa Öz’ün kaptanlık sertifikasını yaklaşık iki yıl önce Honduras’tan aldığı bilgisi soruşturma dosyasına da yansıdı. KKTC makamları ise belgenin geçerli olduğunu ve Honduras tarafından düzenlendiğini açıkladı. Dolayısıyla mevcut bilgiler ışığında belgenin yalnızca Honduras tarafından verilmiş olması, tek başına “sahte belge” anlamına gelmiyor.
Ancak tartışma belgenin üzerinde yazan geçerlilik tarihinden çok, bu belgenin hangi eğitim ve yeterlilik sürecinin ardından verildiği noktasında yoğunlaşıyor.
“HONDURAS’A HİÇ GİTMEDEN BELGE ALDI” İDDİASI
Denizcilik kulislerinden ve konunun uzmanlarından edinilen bilgilere göre, bazı yabancı bayrak ülkelerinin verdiği denizcilik yeterlilik belgelerinin, kişilerin ilgili ülkeye gitmesine gerek kalmadan aracılar üzerinden temin edilebildiği iddia ediliyor.
Bu iddiaların merkezinde Honduras ve Belize gibi ülkeler bulunuyor. Kaynaklar, bazı belgelerin akademik eğitim, zorunlu deniz stajı ve yeterlilik sınavı süreçleri işletilmeden, uzaktan ve ücret karşılığında temin edilebildiğini öne sürüyor. Ancak bu iddiaların Mustafa Öz’ün belgesinin nasıl alındığını kanıtlayan resmi bir belge veya soruşturma sonucu bulunmuyor.
Daha kritik iddia ise kaptan Mustafa Öz’ün hayatında Honduras’a hiç gitmediği halde bu ülkeden kaptanlık belgesi aldığı yönünde. Bu iddianın doğrulanması halinde soruşturmanın seyri açısından önemli bir soru ortaya çıkacak:
Mustafa Öz, Honduras’a hiç gitmeden bu ülkenin mevzuatına göre kaptanlık yeterlilik belgesini hangi eğitim, sınav ve deniz hizmeti kayıtları üzerinden aldı?
“BELGENİN GEÇERLİ OLMASI YETERLİ Mİ?
KKTC makamlarının “belge geçerli” açıklaması, tartışmanın yalnızca bir bölümünü yanıtlıyor. Çünkü bir belgenin düzenleyen ülkenin kayıtlarında geçerli olması ile o belgenin alınması sırasında gerekli eğitim, staj, sınav ve mesleki yeterlilik şartlarının gerçekten yerine getirilmiş olması farklı konular.
Bu nedenle soruşturmanın cevaplaması gereken sorular arasında şunlar da bulunuyor:
Mustafa Öz, Honduras makamlarına hangi eğitim belgelerini sundu?
Kaç günlük veya kaç yıllık deniz hizmeti kaydı üzerinden yeterlilik aldı?
Herhangi bir sınava girdi mi?
Honduras'ta yüz yüze bir eğitim veya uygulamalı yeterlilik sürecinden geçti mi?
Belge için başvuru hangi ülke veya şirket üzerinden yapıldı? Ve en önemlisi, Mustafa Öz gerçekten hayatında hiç Honduras’a gitmedi mi?
GEMİNİN KAPTANI İÇİN ÖZEL YETKİLENDİRME VAR MIYDI?
Soruşturmanın bir diğer kritik başlığı da FİLO JET'in yüksek hızlı yolcu gemisi olması.
Kaptanın genel kaptanlık yeterliliğinin bulunması, yüksek hızlı gemiler için gerekli özel eğitim ve yetkilendirmelerin de bulunduğu anlamına gelmeyebilir.
Bu nedenle Öz’ün Honduras’tan aldığı belgenin FİLO JET gibi yüksek hızlı bir yolcu katamaranının kaptanlığını yapmaya hangi şartlarda izin verdiği de araştırılmalı.
GEMİ DAHA ÖNCE DE KAZA YAPMIŞTI
Soruşturmayı daha da önemli hale getiren başka bir ayrıntı ise FİLO JET’in geçmişi. Mahkemeye yansıyan bilgilere göre gemi yaklaşık 12,5 yıl önce de bir kazaya karışmıştı. Geminin son teknik kontrolünün ise 2 Haziran 2026’da yapıldığı ve ilgili sertifikalarının bulunduğu belirtildi.
Geminin geçmişteki hasarlarının nasıl giderildiği, sonraki kontrollerde hangi işlemlerden geçirildiği ve kaza günü teknik olarak hangi durumda olduğu da soruşturmanın önemli başlıkları arasında.
VDR BULUNMADAN KAZANIN SIRRI ÇÖZÜLMEYECEK
KKTC Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı da soruşturmanın geminin neden battığından ibaret olmadığını, alarm sisteminin çalışıp çalışmadığından yolcuların tahliye edilmesine kadar birçok başlığın incelendiğini açıkladı. Arıklı, kazanın gerçek nedenlerinin ortaya çıkarılmasında geminin VDR cihazının bulunmasının kritik olduğunu belirtti.
VDR'nin bulunmasıyla birlikte geminin son dakikalarındaki seyir bilgileri, köprü üstü kayıtları ve diğer kritik verilerin soruşturmaya ışık tutması bekleniyor.
ŞİMDİ EN KRİTİK SORU
8 kişinin öldüğü, 20 kişinin kaybolduğu faciada artık yalnızca “Gemi neden battı?” sorusuna yanıt aranmayacak. Kaptanlık belgesinin hangi şartlarda verildiği, kaptanın bu belgeyi almak için hangi eğitim ve sınavlardan geçtiği, yüksek hızlı gemide görev yapmak için gerekli özel yeterliliklere sahip olup olmadığı ve geminin tüm teknik kontrollerinin gerçekten usulüne uygun yapılıp yapılmadığı da ortaya çıkarılmak zorunda.
Eğer “Honduras’a hiç gitmeden kaptanlık belgesi aldı” iddiası doğrulanırsa, bu yalnızca Mustafa Öz’ün belgesine ilişkin bir tartışma olmayacak. Bu durumda, Türkiye ve KKTC gibi ülkelerde Honduras ve benzeri ülkelerden alınan denizcilik yeterliliklerinin hangi kontrollerden geçirilerek kabul edildiği sorusu da gündeme gelecek.
